محمد علی کشاورز: این مملکت همه چیز دارد

به گزارش پارسینه ، این هنرمند امروز ۲۶ فروردین ماه اگر می‌بود، سالروز تولد ۹۶ سالگی‌اش را باید گرامی می‌داشتیم، کشاورز در سال ۹۲ در بخشی از گفتگویش با ایسنا که با شرایط این روزهای ما هم کمی هم‌خوانی دارد، گفته بود: اگر واقعا مردم هم به دولت کمک کنند و دولت هم مردمی باشد، می‌شود کشور را ساخت. این مملکت همه‌چیز دارد. علاوه بر آن انسان‌های خوبی هم دارد. ممکن است در میان‌مان بعضی از آدم‌های بد هم وجود داشته باشند اما به‌طور کلی ملت ایران، ملت با فرهنگ و باشعوری است. باید دست به دست هم بدهند تا مملکت آباد شود و ملت آسوده باشند. مساله این است که ملت و دولت دست به دست هم بدهند.

در ادامه بخشی از گفت‌گویی این بازیگر سرشناس را که درباره سینما ، بازیگری و تهیه‌کنندگی صحبت کرده بود و در خرداد ماه سال ۹۹ در ۹۰ سالگی درگذشت، مرور می‌کنیم:

** متاسفانه آن‌چیزی که در حال حاضر در سینمای‌مان کمتر داریم، تهیه‌کننده با فرهنگ و باهنر است. الان کسانی که فیلم می‌سازند پول دارند. این پول معلوم نیست از کجا آمده اما در هر صورت پول دارند و فرهنگ ندارند. به عنوان مثال من همیشه گفته‌ام که اهل سیاست نیستم و هیچی هم از آن نمی‌دانم چون فرهنگش را ندارم اما راجع‌به کار خودم تا حدی که توانستم خواندم و تحقیق کردم.

**ممکن بدشان بیاید و یا ناراحت بشوند اما درهرصورت تهیه‌کنندگان امروز ما بیشتر پول دارند. نمونه‌اش هم فیلم‌هایی است که می‌سازند و می‌بینیم چه آدم‌هایی را با خود سرکار می‌آورند. آن زمان که ما کار می‌کردیم، در درجه اول فرهنگ کار و نجابت کار مهم بود. شما هیچ‌وقت در بچه‌های قدیمی نمی‌بینید که نجابت نباشد.

بازیگر «مادر» و «دل‌شدگان»، یکی دیگر از اشکالات سینمای ایران را کلاس‌های آموزش بازیگری می‌دانست و از آن‌ها گله داشت: «یکی دیگر از اشکالات بزرگ ما که به نظرم دارد به کل سینما ضربه می‌زند، وضعیت کلاس‌های بازیگری است. رسیدگی به این مشکل برعهده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است چون در بعضی کلاس‌ها معلوم نیست چه کسانی تدریس می‌کنند. عده‌ای از این بچه‌های جوان برای ملاقات به اینجا (خانه محمدعلی کشاورز) آمده بودند و می‌گفتند چهار میلیون و ۵۰۰ هزار تومان از ما شهریه می‌گیرند که سرکلاس برویم. کجای دنیا چنین چیزی است؟

محمدعلی کشاورز وقتی خاطراتش را مرور می‌کرد، بارها و بارها بر مطالعه تاکید داشت و می‌گفت آدم بی‌سواد به درد سینما نمی‌خورد. او اما از دست بازیگران، کارگردانان و تهیه‌کنندگان امروزی گله داشت و معتقد بود آن‌ها حتی از راه‌های رفته افراد موفق هم الگوبرداری نمی‌کنند: «همانطور که گفتم چند جوانی که به عیادت آمده بودند می‌گفتند باید چهار و نیم میلیون تومان برای کلاس آموزش بازیگری بدهند؛ آن‌هم بعضی از کلاس‌هایی که معلوم نیست چه چیزی در آن‌ها یاد می‌دهند. چرا می‌گویم معلوم نیست؟ چون کسی که می‌خواهد سینما درس بدهد ابتدا باید تمام مسائل فرهنگی جامعه‌اش را متوجه شود اما امروز بعضی از کلاس‌ها فقط به پول توجه دارند.

یک هنرپیشه باید خیلی با فرهنگ باشد. یک بازیگر باید ادبیات مملکتش را بداند. یک بازیگر باید برود جای جای کشورش را ببیند اما امروزی‌ها این‌کارها را نمی‌کنند و فقط در تهران مانده‌اند. در حالی که ما سرزمین بسیار عالی‌ای داریم که در دنیا تک است. خداوند به این مملکت واقعا لطف کرده است.

کسی که می‌خواهد هنرپیشه شود باید برود شرق، غرب، شمال و جنوب را ببیند و روابط اجتماعی اقوام ایرانی را مشاهده کند. یک هنرپیشه باید بتواند نقش سیستانی، لر، ترکمن و... را بازی کند؛ اما این به شرطی است که بازیگر ما از تهران پایش را بیرون گذاشته باشد».

در حوزه کارگردان‌ها هم همین‌ است. ما در کشورمان کارگردان‌های خیلی خوبی داریم که البته کم کار می‌کنند. کارگردانی مثل عباس کیارستمی را داریم که کارهایش در سطح جهان معروف است. یا آقای فرهادی است که ایشان را از نزدیک نمی‌شناسم ولی فقط یک فیلم «چهارشنبه سوری» را دیدم که فیلم خوبی بود و بازیگران خوبی هم داشت».

صحبت‌های «پدرسالار» که درباره کارگردان‌ها تمام شد، باز هم گذری به تهیه‌کنندگی می‌زند و تاکید داشت تا این بخش درست نشود، هیچ اتفاقی در سینمای ایران نخواهد افتاد:«امروز بعضی از تهیه‌کنندگان که فقط پول دارند، نظرات خودشان را هم در انتخاب بازیگر یا روند ساخت فیلم وارد می‌کنند. به نظر من اگر وزارت ارشاد بخواهد راجع به سینمای ایران تصمیم درستی بگیرد، باید در انتخاب تهیه‌کننده نظر بدهد تا هرکس که پول داشت هوس نکند که فیلم بسازد و نظر بدهد که چه کسی بازی کند و چه کسی بازی نکند.

ما امروز کسانی را می‌بینیم که روزی مدیر تهیه‌ بودند اما امروز تهیه‌کننده و کارگردان شده‌اند. ما آن‌ها را خوب می‌شناسیم. اگر آن‌ها سرزمین خودشان را دوست دارند، اگر فرهنگ مملکت‌شان را دوست دارند، اگر پایبند به دین‌شان هستند باید فیلم خوب بسازند. حالا وقتی یک‌نفر به این‌ چیزها پایبند نباشند نتیجه این می‌شود که یکسری فیلم‌های بازاری بی کیفیت سینما را پر می‌کنند.

موضوع دیگری که به نظرم می‌رسد این است که اگر بخواهیم سینمای پیشرفته‌ای داشته باشیم باید تئاتر مملکت‌مان را رونق بدهیم. تئاتر اصل است. هنرپیشه‌ای که در تئاتر کار می‌کند باید ادبیات را خوب بداند. به تئاتر باید خیلی اهمیت بدهند اما متاسفانه آنطور که باید اهمیت نمی‌دهند.

الان هنرپیشه‌ای سر صحنه فیلمی می‌رود و فلان‌قدر پول می‌گیرد اما بازیگر تئاتر باید با کار درگیر باشد. یک بازیگر تئاتر باید سه ماه کار کند، متن‌اش را تمرین کند و بعد هم یک ماه روی صحنه برود. تازه هرکسی هم می‌آید یک نظر به کار او می‌دهد و جلویش را می‌گیرد.

من که پنج سال است کار نمی‌کنم اما هرچه از بچه‌های جوان می‌شنوم این است که می‌خواهند تنها شهرت پیدا کنند. شهرت، پایداری نمی‌آورد. همه نباید از اول به دنبال شهرت باشند.

به نظرم کسانی که می‌خواهند به سینما بیایند باید دو سه سالی تئاتر کار کنند تا در سینما موفق باشند. چهره هیچ وقت پایداری نمی‌آورد.»

«محمدعلی کشاورز در شش دهه حضور مستمر در تئاتر، سینما و تلویزیون داشته و طی این سال‌ها مجموعه‌ای از نقش‌های ماندگار را به نام خود ثبت کرد.

او فعالیت هنری‌اش را از سال ۱۳۳۹ با حضور در نمایش «ویولن‌ساز کره‌مونا» آغاز کرد. او برای نخستین بار در سال ۱۳۴۳ با فیلم «شب قوزی» بازیگری سینما را تجربه کرد.

محمدعلی کشاورز قبل از انقلاب با کارگردانانی چون داریوش مهرجویی، بهرام بیضایی و ناصر تقوایی همکاری کرد. وی در این مقطع در چندین تله تئاتر حضور یافت و در سریال «دایی جان ناپلئون» ساخته ناصر تقوایی هم ایفای نقش کرد. 

این بازیگر بعد از انقلاب هم حضورش در تلویزیون را ادامه داد و در دهه شصت در دو سریال «افسانه سلطان و شبان» و «سربداران» هنرنمایی کرد. 

محمد علی کشاورز بخاطر توانایی بازی در نقش‌های متفاوت و ارائه‌ی مجموعه کاملی از کاراکترهای به یاد ماندنی در سینما و تلویزیون شناخته می‌شد. 

همکاری‌های کشاورز با علی حاتمی تجربیات متفاوتی را برای این بازیگر رقم زد. این همکاری‌ها با بازی در سریال «هزاردستان» آغاز شد و همزمان با تولید این سریال، با حضور در فیلم سینمایی «کمال الملک» پیگیری شد. هنرنمایی ماندگار محمد علی کشاورز در فیلم «مادر» وهمچنین ایفای نقش در فیلم «دلشدگان» مجموعه همکاری های او و علی حاتمی را شکل داده است.

محمدعلی کشاورز در این مقطع همچنان انتخاب اول برای کارگردانان سینمای ایران بود و در کنار همکاری با علی حاتمی در فیلم‌های «یک مرد یک خرس»، «پول خارجی»، «ناصرالدین شاه آکتور سینما»، «زیر درختان زیتون» و «روز واقعه» هم به ایفای نقش پرداخت.

در میانه دهه هفتاد این بازیگر با بازی در سریال «پدر سالار» به محبوبیتی بیش از پیش در بین مخاطبان دست یافت. کشاورز تا اواخر دهه هشتاد در آثار سینمایی و تلویزیونی مختلفی جلوی دوربین رفت. 

یادش گرامی باد